ตรวจสุขภาพ จิตคืออะไร เมื่อไหร่ควรตรวจ ค่าใช้จ่ายแพงไหม? โรคเกี่ยวกับสุขภาพจิตมักเป็นโรคที่คนส่วนใหญ่หลีกเลี่ยงไม่ไปพบแพทย์ เพราะคิดว่าตัวเองไม่ได้ป่วย สามารถเยียวตัวเองได้ หรือกังวลว่าหากไปตรวจสุขภาพจิตแล้วจะถูกมองว่า ผิดปกติ

แต่จริงๆ แล้วการตรวจสุขภาพจิตเป็นหนึ่งในหนทางการรักษาภาวะทางจิต หรือโรคทางจิตเวชที่ดีที่สุด ที่จะช่วยฟื้นฟูสภาพร่างกาย และจิตใจ ทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และสามารถกลับไปใช้ชีวิตได้อย่างปกติในสังคม
สถานการณ์ปัญหาด้านสุขภาพจิตของคนไทย

จากสถิติของกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุขพบว่า ในปี พ.ศ. 2561 ประเทศไทยมีผู้ป่วยจิตเวชทั้งผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยในราว 2 ล้านราย และอัตราการฆ่าตัวตายอยู่ที่ 16 คนต่อประชากร 1 แสนคน นับเป็นประเทศที่มีอัตราการฆ่าตัวตายสูงที่สุดในอาเซียน และอยู่สูงเป็นอันดับ 28 ของโลก

นอกจากนี้ จากการศึกษาทางการแพทย์เกี่ยวสาเหตุการฆ่าตัวตายส่วนใหญ่พบว่า ผู้ฆ่าตัวตาย สําเร็จประมาณ 9 ใน 10 มีความเจ็บป่วยทางจิตเวชอย่างใดอย่างหนึ่งขณะฆ่าตัวตาย โดยมีสาเหตุสําคัญคือ ภาวะซึมเศร้า และการติดสุรา

ดังนั้นปัญหาเกี่ยวกับสุขภาพจิตจึงเป็นเรื่องที่ไม่ควรมองข้าม หากมีอาการต้องสงสัย รู้สึกไม่สบายใจแต่ไม่มีใครสามารถรับฟังได้ คุณก็ควรเข้ารับการตรวจสุขภาพจิตดูสักครั้ง

ย้ำอีกครั้งว่า การไปพบจิตแพทย์ หรือมีภาะทาง

ความหมายของการตรวจสุขภาพจิต

การตรวจสุขภาพจิต คือ การตรวจประเมินสุขภาพจิตของผู้ป่วย โดยในเบื้องต้นแพทย์จะสอบถามอาการ ประวัติความเจ็บป่วย รวมทั้งสังเกตอาการ และพฤติกรรมของผู้ป่วยร่วมด้วย

โดยผู้ป่วยบางรายที่ภาวะจิตใจซับซ้อน หรือผู้ป่วยไม่รู้ตัวเพียงพอ แพทย์จะใช้แบบสอบถามทางจิตวิทยาเพื่อประเมินระดับความรุนแรงของอาการร่วมด้วย

นอกจากนี้ แพทย์อาจตรวจทางระบบประสาทเพิ่มเติม เพราะบางครั้งอาการผิดปกติที่เกิดขึ้นอาจมีสาเหตุมาจากความผิดปกติทางสมอง การตรวจสุขภาพจิตจึงถือเป็นจุดเริ่มต้นของการวางแผนรักษาที่ดีที่สุด

ความหมายของโรคทางจิตเวช

โรคที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพจิต หรือโรคทางจิตเวช คือ ความผิดปกติทางจิตใจ พฤติกรรม อารมณ์และบุคลิกภาพ ซึ่งส่งผลต่อการดำเนินชีวิตของผู้ป่วย และคนรอบข้าง โดยปัจจัยที่ทำให้เกิดปัญหาสุขภาพจิตมี 2 ปัจจัยหลักๆ คือ

– ปัจจัยภายนอก เช่น ปัจจัยด้านสังคม ความเป็นอยู่ ปัญหาในชีวิตประจำวัน ปัญหาเรื่องงาน เศรษฐกิจ ครอบครัว การสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก เป็นต้น
– ปัจจัยภายใน เช่น โรคทางสมอง อุบัติเหตุที่ส่งผลกระทบทางสมอง โรคพิษสุราเรื้อรัง รวมทั้งสารเคมีในร่างกายที่ไม่สมดุลทำให้เกิดความเครียด หรือความเศร้าสะสม รวมถึงสาเหตุทางพันธุกรรม

โรคทางจิตเวชซึ่งควรเข้ารับการตรวจสุขภาพจิตที่พบส่วนใหญ่ มีดังนี้

1. โรคซึมเศร้า (Major Depressive Disorder: MDD) ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะมีอาการท้อแท้ หดหู่ เบื่อหน่าย เก็บตัว ไม่เห็นคุณค่าในตัวเอง ไม่เห็นความสำคัญของการมีชีวิตอยู่ ซึ่งหากผู้ป่วยไม่ได้รับการรักษามีโอกาสเสี่ยงที่จะฆ่าตัวตายสูงมาก

2. โรคไบโพลาร์ หรือโรคอารมณ์สองขั้ว (Bipolar disorder) ผู้ป่วยจะมีความผิดปกติทางอารมณ์เปลี่ยนแปลงไปมา ระหว่างช่วงซึมเศร้า และช่วงที่อารมณ์ดีเกินปกติ

3. โดยในช่วงซึมเศร้า ผู้ป่วยจะมีอาการเหมือนโรคซึมเศร้า หดหู่ ท้อแท้ สิ้นหวัง และอาการจะค่อยๆ ดีขึ้น

จากนั้นจะเข้าสู่ช่วงอารมณ์ดีเกินปกติ ผู้ป่วยจะรู้สึกมีพลัง อารมณ์ดีมาก พูดคุยเยอะ ไม่ค่อยฟังเสียงคนรอบข้าง กล้าได้กล้าเสีย ไม่สามารถควบคุมอารมณ์ตัวเองได้ บางครั้งอาจขาดความยั้งคิด คิดว่าตัวเองสามารถทำสิ่งใดก็ได้ จนอาจเป็นอันตรายได้

– โรคจิตเภท (Schizophrenia) ผู้ป่วยอาจมีอาการประสาทหลอน หูแว่ว พูดคนเดียว หวาดระแวง ซึ่งหากไม่รีบรักษาจะทำให้อาการแย่ลง และรักษาได้ยากขึ้น ผู้ป่วยโรคนี้จำเป็นต้องใช้ยาไปตลอดชีวิต หากหยุดยา อาจทำให้อาการกำเริบได้

– โรควิตกกังวล (Anxiety Disorder) เป็นโรคที่แสดงอาการกังวลมากเกินกว่าปกติ ผู้ป่วยจะมีอาการ ตัวสั่น หัวใจเต้นเร็ว เหงื่อแตก นอนไม่หลับ ปวดหัว เครียด หวาดกลัว กระสับกระส่าย อยู่นิ่งไม่ได้ โดยมีอาการต่อเนื่องยาวนานมาก

– โรคแพนิก (Panic Disorder) เป็นโรคที่เกิดจากความผิดปกติของระบบประสาทที่ไวต่อสิ่งกระตุ้นกว่าปกติ ผู้ป่วยจะมีอาการหัวใจเต้นเร็ว เหงื่อแตก ตัวสั่น หายใจติดขัด วิงเวียนศีรษะ เป็นเวลาประมาณ 15-20 นาทีแล้วจะค่อยๆ หายดีขึ้น

สิ่งกระตุ้นที่ทำให้เกิดโรคแพนิกได้มักจะเป็นความกดดันบางอย่างที่ผู้ป่วยไม่สามารถปรับตัวได้ หรือผู้ป่วยได้เผชิญกับสิ่งที่หวาดกลัวอยู่ หรือสิ่งที่ผู้ป่วยเกิดอาการวิตกกังวลไปก่อนแล้ว

อาการที่ควรไปพบจิตแพทย์

โดยส่วนมากผู้ที่มีอาการทางสุขภาพจิต มักไม่ทราบว่าตนเองป่วย จึงไม่เข้ารับการตรวจสุขภาพจิต จนอาจส่งผลให้อาการรุนแรงขึ้น ดังนั้นการตระหนักรู้ว่าตัวเองมีอาการป่วยจึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยลดความรุนแรงของโรคได้ โดยสามารถตรวจสอบอาการผิดปกติเบื้องต้นได้ดังนี้

– รู้สึกเครียด นอนไม่หลับ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร
– วิตกกังวล ไม่สบายใจ โศกเศร้า ท้อแท้
– ย้ำคิดย้ำทำ
– เพ้อ ฟุ้งซ่าน อาละวาด
– พูดคนเดียว หัวเราะคนเดียว หู่แว่ว เห็นภาพหลอน
– หลงลืม ไม่ค่อยพูด ซึมเศร้า
– กลัวสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างรุนแรง โดยไม่มีสาเหตุ
– มีความคิดอยากฆ่าตัวตายซ้ำไปซ้ำมา

หากคุณ หรือคนรอบข้างมีอาการดังต่อไปนี้ แนะนำให้เข้ารับการตรวจสุขภาพจิต ให้แพทย์วินิจฉัยอาการเพื่อวางแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสมฃ

สถานที่ที่สามารถเข้าตรวจสุขภาพจิตได้

ปัจจุบันโรงพยาบาลรัฐ และเอกชน รวมทั้งคลินิกสุขภาพหลายแห่งทั่วประเทศ มีแผนกจิตเวชคอยให้คำปรึกษา ตรวจสุขภาพจิต และวางแผนการรักษาให้ผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับสุขภาพจิต

ตรวจสุขภาพจิตมีค่าใช้จ่ายเท่าไหร่?

สำหรับผู้ที่ต้องการพบแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพจิตกับโรงพยาบาลรัฐ ในเวลาราชการ ไม่ว่าใช้สิทธิ์การรักษาใด จะไม่เสียค่าตรวจของแพทย์ แต่จะมีค่าบริการทางโรงพยาบาลประมาณ 50 -100 บาท ขึ้นอยู่กับโรงพยาบาล

ส่วนค่าใช้จ่ายเรื่องยาขึ้นอยู่กับสิทธิ์การรักษาของผู้ป่วย ส่วนผู้ที่ต้องการตรวจสุขภาพจิตที่โรงพยาบาลเอกชน ค่าใช้จ่ายจะขึ้นอยู่กับโรงพยาบาลนั้นๆ สามารถสอบถามได้โดยตรงกับโรงพยาบาล

โรคทางจิตเวชเป็นโรคที่ไม่ควรมองข้ามอย่างยิ่ง เพราะผู้ป่วยโรคทางจิตเวชหลายรายมักมีความคิดอยากฆ่าตัวตาย และหลายรายก็ทำสำเร็จซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่ไม่มีใครอยากให้เกิดขึ้นแน่นอน

ดังนั้นหากพบว่าตนเอง หรือคนรอบข้างมีอาการที่เข้าข่ายป่วยด้วยโรคทางจิตเวช ควรเข้ารับการตรวจสุขภาพจิตโดยเร็ว ที่สำคัญต้องทำความเข้าใจก่อนว่า การตรวจสุขภาพจิตไม่ใช่เรื่องน่ากังวล หรือน่าอายแต่อย่างใด แต่เป็นหนึ่งในหนทางการรักษาโรคที่ดีที่สุด

ยิ่งเข้ารับการรักษาได้รวดเร็วเท่าไร โอกาสที่คุณจะกลับมาใช้ชีวิตได้โดยปกติในสังคมก็มีมากขึ้นเท่านั้น